Ελαία Ιερά

Ο φυλασσόμενος κορμός της Ελαίας
(Γεωπονικό Πανεπιστήμιο)

Ιστορία/Πολιτισμός

Η αρχαία Ελαία του Πλάτωνος (γνωστή και ως Ιερή Ελιά) ήταν δένδρο που διασωζόταν από την αρχαιότητα έως και την 7^η Οκτωβρίου 1976 μ.Χ., στη αρχική της θέση της. Βρισκόταν φυτεμένη κοντά στην περιοχή της αρχαίας Ακαδημίας της αρχαίας Αθήνας, επί της Ιεράς Οδού (μεταξύ των αριθμών 89-91), λίγο μετά τον Βοτανικό Κήπο και πριν από τη γέφυρα του Κηφισού, στην περιοχή που παλιότερα λεγόταν «Παράμπηγα». Σύμφωνα με την ιστορική παράδοση της Αθήνας και τους θρύλους, η εν λόγω ελιά ήταν ιδιοκτησία του Αθηναίου φιλοσόφου Πλάτωνα, αποτελώντας ζωντανό μνημείο της εποχής του, αν και παλιότερα (από εποχής Γεωργίου του Α') χαρακτηριζόταν από τους Αθηναίους και ως «ελαία του Περικλέους». Είναι φανερό ότι και οι δύο παραπάνω προσωνυμίες απέδιδαν τον σεβασμό των Αθηναίων στη συγκεκριμένη υπέρ-αιωνόβια ελιά αποκαλώντας τη «Μεγάλη Κυρία» ή «Σεβάσμια Κυρία».  Ιστορική πηγή που να απέδιδε αυτήν στον Πλάτωνα δεν υφίσταται, επικράτησε όμως η ονομασία της μετά και την (ομώνυμη) επιγραφή καφενείου έναντι αυτής, που αποτέλεσε και στάση συγκοινωνιακών μέσων. 

Χαρακτηριστική ήταν η περίμετρος του κορμού της (που έφτανε τα έξι μέτρα), ωστόσο το ύψος της ήταν σχετικά χαμηλό. Στη βάση του κορμού της υπήρχε μία μεγάλη σπηλαιώδης οπή, στην οποία κατέφευγαν πολλά μικρόσωμα ζώα. Προπολεμικά, ο Δήμος Αθηναίων προκειμένου να διασώσει (σε ιστορικό μνημείο) το ιερό αυτό δέντρο κυρίως από επιθέσεις ανθρώπων και ζώων, έφερε σχετικό διάταγμα απαλλοτρίωσης του πέριξ χώρου προς καλλωπισμό και ανάδειξή του, ύστερα μάλιστα από σχετικό αίτημα της "Ένωσης Αθηναίων του τόπου". Δυστυχώς όμως λόγω του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου που ξέσπασε και της Κατοχής που ακολούθησε, οι εργασίες δεν πραγματοποιήθηκαν. Παρά ταύτα, με μέριμνα του γιατρού Δημητρίου Κουλούκη, τοποθετήθηκε ένα καλαίσθητο περιμετρικό κιγκλίδωμα για την προστασία της ελιάς. 

Εφημερίδα Μακεδονία (φύλλο της 8.10.1976)
Πηγή: Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος.

Στις 7 Οκτωβρίου 1976 (βλέπε δημοσίευμα της εφημερίδας Μακεδονία) ένα λεωφορείο έπεσε πάνω της, προκαλώντας στον κορμό μεγάλη ζημιά και γι' αυτό αποφασίστηκε η μεταφορά του ιερού δέντρου στο κεντρικό κτίριο της Γεωπονικής Σχολής (σήμερα Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών), όπου έκτοτε φυλάσσεται σε ιδιαιτέρως κατασκευασμένη, γυάλινη προθήκη. Στη θέση της μεταφυτεύθηκαν τρεις νέες ελιές, μία εκ των οποίων πολύ αργότερα, ξεράθηκε. Στις 18 Ιανουαρίου 2013 η Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού διέψευσε σχετικό δημοσίευμα που αναπαρήγαγαν πολλά μέσα ενημέρωσης, σύμφωνα με το οποίο κάποιοι κατέστρεψαν την ελιά για καυσόξυλα (σ.σ. είχαν αφαιρέσει μόνο τον ένα κορμό, ο οποίος είχε καταστραφεί), υπενθυμίζοντας σχετικά την παραπάνω φύλαξή της.

Πηγές

http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin.asp?c=125&dc=1&db=7&da=1926

https://www.avgi.gr/politiki/359650_i-elia-toy-platona